Mahallangizga yoki savdo do`koningizga qo`lida planshet bilan xodim kelib, faoliyatingiz, ishchilaringiz va savdo aylanmangiz haqida so`rasa, birinchi bo`lib xayolingizga nima keladi? «Bu yangi tekshiruvmi? Ertaga soliq ko`paymaydimi? Ro`yxatdan o`tmasdan uyda ishlayotgan bo`lsam, jarima solishmaydimi?» — ayni kunlarda, 15 oktyabrdan 30 noyabrgacha davom etayotgan biznesni ro`yxatga olish tadbiri fonida ko`plab fuqarolar va biznes egalarini shu savollar qiziqtirmoqda.

Keling, rasmiy hujjatlar va qonunchilik normalari asosida mazkur jarayonning asl maqsadi, tadbirkorning huquqlari va ma`lumotlar xavfsizligi masalalarini ochiq tahlil qilaylik.
1-masala: Ma`lumotlar soliq yoki boshqa nazorat organlariga beriladimi?
Yo`q. Prezidentning 2026 yil 10 sentyabrdagi PF-190-son Farmoni hamda Vazirlar Mahkamasining 2026 yil 9 oktyabrdagi 557-son qarori asosida o`tkazilayotgan biznesni ro`yxatga olish tadbiri soliq tekshiruvi yoki nazorat tadbiri emas.

«Rasmiy statistika to`g`risida»gi Qonunda qat`iy cheklov o`rnatilgan:
2-masala: Davlat ro`yxatidan o`tmasdan uyda ishlayotganlar nega ro`yxatga olinmoqda?
Mahallada uy sharoitida tikuvchilik qilayotgan ayol, buyurtmaga mebel yasayotgan usta, non va shirinlik pishirayotgan oila yoki maishiy texnika ta`mirlovchi mutaxassis rasmiy ro`yxatdan o`tmagan bo`lishi mumkin. Ularni statistik ro`yxatga olishdan maqsad javobgarlikka tortish emas, balki hududdagi haqiqiy bandlik va iqtisodiy faollikni aniqlashdir.
Agar ma`muriy bazalarda ko`rinmaydigan bunday mehnat va xizmatlar hisobga olinmasa, davlatning hududlarni rivojlantirish, infratuzilma va bandlik dasturlari real hayotdan uzilib qoladi. Qolaversa, ayrim korxonalar qog`ozda bir tumanda ro`yxatdan o`tib, amalda boshqa joyda faoliyat yuritadi — ro`yxatga olish aynan qog`ozdagi emas, balki amaldagi iqtisodiy holatni aniqlashtiradi.

3-masala: Ro`yxatga oluvchi xodimning vakolati va chegarasi qanday?
Fuqarolar va tadbirkorlar firibgarlik holatlariga duch kelmasligi va o`z huquqlarini bilishi uchun quyidagi qoidalar belgilangan:
4-masala: Bundan tadbirkorning o`ziga nima foyda?
Shuni ochiq aytish kerak: ro`yxatga olishda ishtirok etgan tadbirkorga avtomatik tarzda kredit yoki subsidiya berilmaydi. Ammo aniq statistika va yangilangan biznes-registr biznesga ikkita bevosita engillik beradi.
Birinchidan, 2027 yil 1 yanvardan boshlab choraklik tanlanma statistik kuzatuvlarda mikrofirma va kichik korxonalarni yiliga faqat bir marta so`rovga jalb qilish tartibi kuchga kiradi. Bu esa tadbirkorlarni qayta-qayta so`rovga jalb qilish holatlarini kamaytiradi.
Ikkinchidan, 2030 yilga qadar tadbirkorlarning statistik hisobot yuki 20 foizga qisqartiriladi. 2027 yil 1 iyungacha (dastlabki) va 1 sentyabrgacha (yakuniy) e`lon qilinadigan natijalar esa hududning real ehtiyojiga mos infratuzilma va biznesni qo`llab-quvvatlash qarorlarini qabul qilish uchun asos bo`ladi