Do`konda mahsulotning narxini ko`rib, uni xarid qilish-qilmaslikni o`ylab turgan odam uchun qaerda ishlab chiqarilganidan ko`ra qancha turishi muhimroq. Ammo O`zbekistonda ayrim oziq-ovqat mahsulotlariga import bojlarini qaytarish taklifi mahalliy ishlab chiqarish hajmi etarli ekani bilan asoslanmoqda.
Xo`sh, zavodlarda mahsulot etarli bo`lsa, nega uning aholi uchun qanchalik hamyonbop ekani ham asosiy mezon bo`lmasligi kerak?
Ishlab chiqarish bor, ammo narxlar-chi?
Kuni kecha Prezident huzuridagi Tadbirkorlikni qo`llab-quvvatlash bo`yicha Jamoatchilik kengashida ayrim oziq-ovqat mahsulotlariga 2027 yildan bojxona imtiyozlarini uzaytirmaslik taklifi muhokama qilindi. Gap pishloq, suzma, yogurt, olma, nok, shokolad, makaron va boshqa mahsulotlar haqida ketmoqda.
Vazirlik taklifni mahalliy ishlab chiqarish quvvatlari bilan asoslagan. Masalan, 2026 yilning dastlabki sakkiz oyida mamlakatda 84 ming tonna quyultirilgan sut va qaymoq, 50,2 ming tonna yogurt ishlab chiqarilgan.
Raqamlar salmoqli. Biroq mahsulotning ko`p ishlab chiqarilishi uning arzonligini yoki barcha uchun etarliligini anglatmaydi. Buning uchun aholining xarid qobiliyati, iste`mol hajmi va bozordagi narxlar ham hisobga olinishi kerak.
Aynan shu jihatlar etarlicha tahlil qilinmagani kengash a`zolarining e`tiroziga sabab bo`ldi.
Pishloqqa 15 foiz boj: narxga kim javob beradi?
Iqtisodchi Otabek Bakirovning ta`kidlashicha, imtiyozlar uzaytirilmasa, pishloq va suzmaga 15 foiz, yogurt, olma va nokka 20 foiz import boji qo`llanishi mumkin. U pishloq hali har bir o`zbek oilasining kundalik dasturxonidan joy olmaganini eslatdi.
Bojlarning tiklanishi nafaqat import, balki mahalliy mahsulotlar narxiga ham ta`sir ko`rsatishi mumkin. Masalan, chetdan keltirilgan olma qimmatlashsa, raqobat susayishi hisobiga mahalliy olma narxi ham oshishi ehtimoli bor.
Albatta, 20 foizlik boj chakana narx aynan shunchaga oshishini anglatmaydi. Biroq bu ehtimoliy ta`sir qaror qabul qilinishidan avval hisoblab chiqilishi kerak.
Ishlab chiqaruvchini kimning hisobidan himoya qilamiz?
Import bojlari mahalliy korxonalarni qo`llab-quvvatlashi, ishlab chiqarishni kengaytirishga xizmat qilishi mumkin. Ammo raqobatning susayishi narxlar oshishiga ham sharoit yaratadi.
Savdo va xizmat ko`rsatish assosiasiyasi raisi Zafar Hoshimov ham tadbirkorlarni iste`molchilar hisobidan himoya qilish to`g`ri emasligini ta`kidladi.
Bu erda muhim savol tug`iladi: agar mahalliy korxonalar ichki bozorni ta`minlashga qodir bo`lsa, nega ular import mahsulotlari bilan narx va sifat jihatidan raqobatlasha olmasligi kerak?
Qolaversa, mahalliy ishlab chiqaruvchilarni qo`llab-quvvatlashning boshqa yo`llari ham mavjud. Masalan, energiya, logistika va xomashyo xarajatlarini kamaytirish orqali mahsulot tannarxini pasaytirish mumkin.
Inflyasiyani jilovlaymizmi yoki bojlarni qaytaramizmi?
E`tiborlisi, O`zbekistonda ayrim oziq-ovqat mahsulotlariga nol darajali import bojlari dastlab narxlar barqarorligini ta`minlash va inflyasiyani jilovlash maqsadida joriy etilgan.
Endi esa ushbu imtiyozlarning bir qismini uzaytirmaslik taklif qilinmoqda. Albatta, iqtisodiy sharoit o`zgarishi bilan bojxona siyosati ham qayta ko`rib chiqilishi mumkin. Ammo bunday qarorning narxlarga, aholi xarajatlariga va mahalliy ishlab chiqarishga ta`siri aniq hisob-kitoblar bilan asoslanishi lozim.
Hozircha kengash muhokamasida ham bu boradagi tahlillar etarli emasligi qayd etildi va loyihani qayta ishlash taklif qilindi. Yakuniy qaror qabul qilinmagan.
Masalaning mohiyati oddiy: mahalliy ishlab chiqarishni rivojlantirish muhim, ammo uning natijasi faqat zavodlardagi ishlab chiqarish hajmida emas, aholining dasturxonida ham sezilishi kerak.
УЗ
-middle.jpg)
-middle.jpg)
