Toshkent shahar hokimi Shavkat Umurzakov Xitoyga tashrifi davomida “China Railway Construction Corporation” kompaniyasi bilan poytaxtda qariyb 100 kilometrlik pulli halqa yo`li va yangi xalqaro aeroportga olib boruvchi pulli magistral qurish masalasi muhokama qilindi. Bu xabar ijtimoiy tarmoqlarda jamoatchilikning haqli e`tirozlariga sabab bo`ldi.
Xo`sh, shundoq ham tirbandliklar va ekologik muammolar girdobida qolgan poytaxt uchun pulli yo`llar haqiqatan ham najot chorasimi yoki shaharsozlikdagi navbatdagi xato strategiyami?
Joy muammosi: 100 kilometrlik yangi yo`l qaerdan o`tadi?
Toshkent bugungi kunda er resurslari nihoyatda cheklangan, zich qurilgan megapolisga aylanib ulgurdi. Shahar ichida yangi magistral u yoqda tursin, oddiy piyodalar yo`lagi yoki yashil hudud uchun joy topish muammo. Shunday ekan, qariyb 100 kilometrlik yirik infratuzilma ob`ekti qaerda quriladi?
Agar bu loyiha mavjud yo`llarni pulli qilish hisobiga amalga oshirilsa, bu aholining keskin noroziligiga sabab bo`ladi. Agar yangi yo`nalishlar ochiladigan bo`lsa, demak, yuzlab turar joylar, tadbirkorlik ob`ektlari va ehtimol, yashil hududlarning buzilishi (snos) muqarrar. Bu esa ijtimoiy keskinlikning yangi o`chog`ini yaratadi.
Maqsad yo`l xavfsizligimi yoki daromad?
So`nggi yillarda Toshkentda tezlik cheklovlari kamaytirilayotgani, fotoradarlar soni ortayotgani yo`l-transport hodisalarini (YTH) kamaytirish va insonlar hayotini saqlab qolish shiorlari ostida amalga oshirilmoqda. Biroq, "pul to`lasangiz, tezroq va alohida yo`ldan yurasiz" degan mantiqning o`rtaga tashlanishi shahar ma`muriyatining asl niyatini shubha ostiga qo`yadi.
Bu vaziyat jamoatchilikda shunday xulosani uyg`otyapti: shahar ko`chalarida xavfsizlikni ta`minlash emas, balki haydovchilardan muqobil va qimmat yo`llar orqali pul undirish ustuvor vazifaga aylanib bormayaptimi? Boy va kambag`al haydovchilar toifasini yaratish orqali yo`llarda ijtimoiy tengsizlik yuzaga kelmaydimi?
Biz dunyodan nimani o`rganyapmiz?
Rivojlangan davlatlar (jumladan, Evropa va Osiyoning etakchi mamlakatlari) shahar ichidagi tirbandlikni yo`llarni kengaytirish yoki pulli magistrallar qurish orqali emas, balki mutlaqo boshqacha usullar bilan hal qilyapti:
— Odamlar shaxsiy mashinasidan ko`ra qulay, tezkor va arzon metropoliten, avtobus yoki tramvayni afzal ko`rishi kerak.
— Shahar markaziga shaxsiy mashinada kirishni qiyinlashtirish va jamoat transportiga ustunlik berish (masalan, alohida yo`laklar).
Bizda esa jamoat transporti tizimi hali to`liq iziga tushmasdan, odamlarga qulay va sifatli muqobil taqdim etilmasdan turib, shahar ichida pulli yo`llar haqida gap ochilishi mantiqsizlikdir. Xorij tajribasidan faqatgina pul ishlashga qaratilgan loyihalarni emas, balki "inson qadri va qulayligi" tamoyiliga asoslangan shaharsozlik modellarini olish kerak emasmi?
Pulli yo`lga ehtiyoj qolmasligi kerak
Aslida Toshkentga pulli yo`llar emas, pulli yo`lga ehtiyoj qoldirmaydigan zamonaviy, uzluksiz va qulay jamoat transporti kerak. Hokimlik taklif etayotgan loyiha tirbandlik muammosini hal qilmaydi, balki uni shunchaki pulli yo`ldan bepul yo`llarga — oddiy xalq tirband bo`lib turgan ko`chalarga ko`chiradi, xolos.
Infratuzilma biznes loyihasi emas, balki ijtimoiy majburiyatdir. Shahar ma`muriyati qaror qabul qilishdi investorlarning hamyonini emas, poytaxt aholisining manfaatlarini birinchi o`ringa qo`yishi shart.
УЗ
-middle.jpg)
-middle.jpg)
