Yaqin Sharqda AQSh, Isroil va Eron o`rtasida keskinlashgan harbiy qarama-qarshilik nafaqat mintaqaviy xavfsizlikka, balki xalqaro diplomatiya, energiya bozori va axborot makoniga ham jiddiy ta`sir ko`rsatmoqda. So`nggi kunlarda tomonlar o`zaro zarbalar, keskin harbiy va siyosiy bayonotlar bilan chiqmoqda. Ayni paytda voqealar rivoji atrofidagi ma`lumotlarni mustaqil manbalar orqali tasdiqlash tobora murakkablashmoqda.
Kuzatuvchilar fikricha, mojaro endi faqat harbiy to`qnashuv doirasidan chiqib, yirik davlatlar manfaatlari kesishgan, global iqtisodiyot va geosiyosiy munosabatlarga ta`sir etuvchi inqirozga aylanib bormoqda.
Ittifoqchilar pozisiyasi va Hurmuz bo`g`ozi atrofidagi vaziyat
Mojaroning markaziy nuqtalaridan biri — Hurmuz bo`g`ozi bo`lib qolmoqda. Jahon neft tashuvining katta qismi aynan shu yo`lak orqali amalga oshirilishi sababli, mazkur hududdagi har qanday beqarorlik xalqaro bozorlarga darhol ta`sir qilmoqda.
AQShning ba`zi ittifoqchilari Hurmuz bo`g`ozida xavfsizlikni harbiy yo`l bilan ta`minlashda faol ishtirok etishga shoshilmayapti. Evropa va Osiyodagi ayrim davlatlar mojaroga to`g`ridan-to`g`ri aralashish yangi xavflarni keltirib chiqarishi mumkinligidan xavotir bildirmoqda.
Ayrim g`arb siyosatchilari NATOning vazifasi, avvalo, mudofaa bilan bog`liq ekanini ta`kidlab, vaziyatni harbiy emas, balki siyosiy va diplomatik kanallar orqali barqarorlashtirish kerakligini uqtirmoqda. Bu esa Vashington va uning ba`zi hamkorlari o`rtasida yondashuvlar bir xil emasligini ko`rsatadi.
Trampning Pekin safari va diplomatik hisob-kitoblar
Xabarlarda Donald Tramp Xitoyga rejalashtirilgan tashrifini kechiktirgani aytilmoqda. Bu qaror Yaqin Sharqdagi keskin vaziyat fonida qabul qilingani, xususan, Hormuz bo`g`ozi atrofidagi tahdidlar va energiya xavfsizligi bilan izohlanayotgani qayd etilmoqda.
Siyosiy tahlilchilarga ko`ra, bunday qaror faqat xavfsizlik omili bilan emas, balki kengroq diplomatik hisob-kitoblar bilan ham bog`liq bo`lishi mumkin. Chunki Vashington–Pekin munosabatlari bugungi kunda savdo, tariflar, logistika va global barqarorlik kabi masalalar bilan chambarchas tutashgan.
Axborot urushi: haqiqat, feyk va sun`iy intellekt
Ushbu urushning yana bir muhim jihati — axborot maydonidagi keskin kurashdir. Turli tomonlar harbiy yutuqlari, raqibga etkazilgan zarar va siyosiy barqarorlik haqida ketma-ket bayonotlar bermoqda. Shu bilan birga, ijtimoiy tarmoqlarda tarqalayotgan video va fotomateriallar orasida haqiqiysi va soxtasini ajratish qiyinlashmoqda.
Ayrim roliklar va tasvirlar sun`iy intellekt yordamida tayyorlangan bo`lishi mumkinligi haqida taxminlar bildirilmoqda. Xususan, siyosiy etakchilarning chiqishlari, harbiy ob`ektlarga doir kadrlar va hujum oqibatlarini aks ettiruvchi materiallar yuzasidan shubhalar paydo bo`lgan. Bu esa urush sharoitida axborotning ishonchliligi masalasini yanada dolzarb qilmoqda.
Eron rahbariyati atrofidagi noaniqlik
Matnda Eronning yangi oliy rahbari Mojtabo Xomanaiyning ahvoli haqida ham turli ma`lumotlar keltirilgan. Uning jarohat olgani haqidagi da`volar mavjud, biroq bu xabarlarning barchasi rasman va mustaqil tarzda to`liq tasdiqlangani yo`q.
Shu bilan birga, Tehron tomonidan davlat boshqaruvi uzluksiz davom etayotgani, amaldagi rahbar kadrlar o`z o`rnida qolayotgani va qaror qabul qilish tizimi ishlayotgani haqida signallar berilmoqda. Bu, o`z navbatida, tashqi bosim sharoitida ichki siyosiy barqarorlik saqlanayotganini ko`rsatishga urinish sifatida ham baholanmoqda.
AQSh va Isroilning zarbalari haqidagi bayonotlar
AQSh va Isroil rasmiylari Eron hududidagi qator harbiy va strategik ob`ektlarga zarbalar berilganini ma`lum qilmoqda. Ular orasida yadroviy dastur bilan bog`liq deb baholanayotgan infratuzilma, harbiy boshqaruv punktlari va boshqa ob`ektlar tilga olingan.
Biroq bu da`volarning ko`p qismi mustaqil manbalar orqali to`liq tasdiqlanmagan. Ayrim holatlarda bir tomon vayron qilingan deb ko`rsatayotgan ob`ekt bo`yicha qarshi taraf uning faoliyati davom etayotganini bildirmoqda. Bu esa harbiy bayonotlar va real vaziyat o`rtasida tafovut bo`lishi mumkinligini ko`rsatadi.
Eronning qarshi zarbalari va strategik nishonlar haqidagi da`volar
Eron tomoni ham Isroil va AQShga aloqador deb ko`rsatilayotgan qator ob`ektlarga zarba berganini ma`lum qilmoqda. Bayonotlarda raketaga qarshi mudofaa tizimlari bilan bog`liq infratuzilma, aviabazalar, harbiy sanoat korxonalari va logistika ob`ektlari tilga olingan.
Xususan, «Temir gumbaz» va Arrow tizimlarini ishlab chiqish yoki ishlab chiqarish bilan bog`liq ob`ektlar nishonga olingani haqida da`volar yangragan. Biroq bunday ma`lumotlarning ko`lami, etkazilgan zarar darajasi va uning harbiy imkoniyatlarga real ta`siri hozircha to`liq aniq emas.
Neft bozori va global iqtisodiyotga ta`siri
Hormuz bo`g`ozi atrofidagi xavf-xatarlar jahon neft bozorida noaniqlikni kuchaytirdi. Savdo sessiyalarida ayrim paytlarda neft narxida pasayish kuzatilgan bo`lsa-da, bozor ishtirokchilari uzoq muddatli xavflarni diqqat bilan kuzatmoqda.
Tahlilchilar fikricha, asosiy xatar faqat qisqa muddatli narx o`zgarishida emas, balki eksport yo`llarining xavf ostida qolishi, sug`urta xarajatlarining oshib ketishi, mintaqada ishlab chiqarish va tashish zanjirlarining izdan chiqishi bilan bog`liq. Bu esa Osiyo, Evropa va boshqa bozorlarda energiya tanqisligi haqidagi xavotirlarni kuchaytirishi mumkin.
Mojaro fonida xalqaro siyosatdagi ehtimoliy o`zgarishlar
Yaqin Sharqdagi vaziyat fonida G`arb ichidagi munosabatlar, AQShning ittifoqchilari bilan aloqalari va Ukraina masalasiga doir yondashuvlar ham qayta ko`rib chiqilishi mumkinligi haqida fikrlar bildirilmoqda. Ayrim kuzatuvchilar Vashington bir vaqtning o`zida bir necha yirik geosiyosiy yo`nalishda bosim ostida qolayotganini ta`kidlamoqda.
Bu holat AQSh tashqi siyosatining ustuvor yo`nalishlariga, NATO ichidagi muhokamalarga va energiya xavfsizligi bo`yicha yangi kelishuvlarga ta`sir ko`rsatishi ehtimoldan xoli emas.
УЗ
