Терроризм индексида Ўзбекистон минимал хавф тоифасида қолди

Марказий Осиё давлатлари дунёда терроризмдан энг кам зарар кўрган мамлакатлар қаторига кирди. Шунга қарамай, ҳисоботда минтақа барқарорлигига ташқи омиллар, айниқса, Афғонистонга яқинлик тобора кўпроқ таъсир қилаётгани қайд этилган. Бу ҳақда “Глобал терроризм индекси 2026” ҳисоботида сўз боради.

Мамлакатларнинг кўрсаткичлари тўртта индикатор: ҳужумлар сони, ўлим ҳолатлари, жароҳатланганлар ва гаровга олинганлар асосида шакллантирилади. Терроризм таъсирини ўлчаш учун беш йиллик ўртача кўрсаткич қўлланилади. Террорчилик фаолиятининг асосий ўчоқлари ҳамон Африка ва Жанубий Осиё бўлиб қолмоқда. 2025 йилда дунё бўйлаб терроризмнинг умумий даражаси пасайган бўлса-да, таҳдидларнинг характери мураккаброқ ва прогноз қилиш қийинроқ бўлиб қолди.

Ҳисоботга кўра, Қозоғистон, Қирғизистон ва Туркманистонда бирорта ҳам террорчилик ҳодисаси қайд этилмаган. Ушбу давлатлар 0 балл билан тадқиқот ўтказилган 163 та давлат ичида охирги (163-ўринни) бўлишиб турибди. Ўзбекистон (95-ўрин) минимал хавф тоифасида қолмоқда. Минтақада фақат Тожикистон нисбатан юқорироқ хавф даражасига эга бўлиб, глобал рейтингнинг 41-поғонасидан жой олган.

Марказий Осиёдаги нисбий барқарорлик бир қанча омиллар, жумладан, қатъий хавфсизлик чоралари, фаол қуролли можароларнинг йўқлиги ва халқаро террорчилик ташкилотларининг чекланган иштироки билан изоҳланади.

Ички барқарорликка қарамай, минтақа учун хавфлар тобора ташқаридан кириб келмоқда. Ҳисоботда Афғонистон ва Покистонда экстремистик гуруҳлар фаолияти кучайгани, шунингдек, икки давлат ўртасидаги муносабатлар ёмонлашгани ва бу 2026 йилга келиб очиқ можарога айланиши мумкинлиги айтилади. Айниқса, заиф нуқталар сақланиб қолаётган Тожикистон-Афғонистон чегараси алоҳида хавотир уйғотмоқда.

Ташқи босимлардан ташқари, экспертлар ички динамикага ҳам эътибор қаратмоқда. Ҳисоботда ёшлар ўртасида радикаллашув жараёни тезлашаётгани, бунда рақамли платформалар ва онлайн контент муҳим рол ўйнаётгани таъкидланган.

Рейтингда биринчи ўринни Покистон эгаллаган, кейинги ўринларда Буркина-Фасо ва Нигер бормоқда. Тўртинчи поғонадан Нигерия, бешинчисидан эса Мали жой олган.

Глобал терроризм индекси маълумотларига кўра, ўтган йили энг кўп қурбонлар берилган террорчилик ҳужумлари Африкада содир бўлган. Дастлабки учта ўринни Буркина-Фасо давлати эгаллаган. Ушбу мамлакатда террорчилар ҳужуми оқибатида жами 300 дан ортиқ киши ҳалок бўлган.

Тўртинчи ўринда Нигер бўлиб, Тиллабери провинциясида ИШИД жангариларининг тинч аҳолига ҳужуми туфайли 71 киши қурбон бўлган. Бешинчи поғонада Конго Демократик Республикаси қайд этилган – ўтган йилнинг кузида жангариларнинг дафн маросимига қилган ҳужуми оқибатида 71 киши ҳалок бўлган.

2025 йилда дунё бўйича жами 2,9 мингдан ортиқ террорчилик акти қайд этилган бўлиб, уларнинг оқибатида 5,5 минг киши вафот этган.

Террорчилик таҳдиди сақланиб қолаётганига қарамай, умумий вазият яхшиланган: бир йил ичида ҳалок бўлганлар сони 28 фоизга, ҳужумлар сони эса 22 фоизга камайган. Ижобий динамика 81 та давлатда кузатилган бўлса, 19 та давлатда вазият ёмонлашгани қайд этилган.

Саҳрои Кабирдан жанубдаги Африка ҳудуди террорчилик фаоллигининг асосий ўчоғи бўлиб қолмоқда, бироқ у ерда ҳам барқарорлашув белгилари кўзга ташланмоқда. Минтақанинг ўнта давлатида қурбонлар сони камайган, тўрттасида эса ортган.

Энг кўп ўлимга сабаб бўлувчи террорчилик ташкилоти сифатида ИШИД қолмоқда, у 2025 йилда 15 та давлатда фаолият юритган. Бу гуруҳ 22 та давлатда фаол бўлган ўтган йилги кўрсаткичга нисбатан сезиларли даражада камдир.