Маҳаллангизга ёки савдо дўконингизга қўлида планшет билан ходим келиб, фаолиятингиз, ишчиларингиз ва савдо айланмангиз ҳақида сўраса, биринчи бўлиб хаёлингизга нима келади? «Бу янги текширувми? Эртага солиқ кўпаймайдими? Рўйхатдан ўтмасдан уйда ишлаётган бўлсам, жарима солишмайдими?» — айни кунларда, 15 октябрдан 30 ноябргача давом этаётган бизнесни рўйхатга олиш тадбири фонида кўплаб фуқаролар ва бизнес эгаларини шу саволлар қизиқтирмоқда.

Келинг, расмий ҳужжатлар ва қонунчилик нормалари асосида мазкур жараённинг асл мақсади, тадбиркорнинг ҳуқуқлари ва маълумотлар хавфсизлиги масалаларини очиқ таҳлил қилайлик.
1-масала: Маълумотлар солиқ ёки бошқа назорат органларига бериладими?
Йўқ. Президентнинг 2026 йил 10 сентябрдаги ПФ-190-сон Фармони ҳамда Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 9 октябрдаги 557-сон қарори асосида ўтказилаётган бизнесни рўйхатга олиш тадбири солиқ текшируви ёки назорат тадбири эмас.

«Расмий статистика тўғрисида»ги Қонунда қатъий чеклов ўрнатилган:
2-масала: Давлат рўйхатидан ўтмасдан уйда ишлаётганлар нега рўйхатга олинмоқда?
Маҳаллада уй шароитида тикувчилик қилаётган аёл, буюртмага мебель ясаётган уста, нон ва ширинлик пишираётган оила ёки маиший техника таъмирловчи мутахассис расмий рўйхатдан ўтмаган бўлиши мумкин. Уларни статистик рўйхатга олишдан мақсад жавобгарликка тортиш эмас, балки ҳудуддаги ҳақиқий бандлик ва иқтисодий фаолликни аниқлашдир.
Агар маъмурий базаларда кўринмайдиган бундай меҳнат ва хизматлар ҳисобга олинмаса, давлатнинг ҳудудларни ривожлантириш, инфратузилма ва бандлик дастурлари реал ҳаётдан узилиб қолади. Қолаверса, айрим корхоналар қоғозда бир туманда рўйхатдан ўтиб, амалда бошқа жойда фаолият юритади — рўйхатга олиш айнан қоғоздаги эмас, балки амалдаги иқтисодий ҳолатни аниқлаштиради.

3-масала: Рўйхатга олувчи ходимнинг ваколати ва чегараси қандай?
Фуқаролар ва тадбиркорлар фирибгарлик ҳолатларига дуч келмаслиги ва ўз ҳуқуқларини билиши учун қуйидаги қоидалар белгиланган:
4-масала: Бундан тадбиркорнинг ўзига нима фойда?
Шуни очиқ айтиш керак: рўйхатга олишда иштирок этган тадбиркорга автоматик тарзда кредит ёки субсидия берилмайди. Аммо аниқ статистика ва янгиланган бизнес-регистр бизнесга иккита бевосита енгиллик беради.
Биринчидан, 2027 йил 1 январдан бошлаб чораклик танланма статистик кузатувларда микрофирма ва кичик корхоналарни йилига фақат бир марта сўровга жалб қилиш тартиби кучга киради. Бу эса тадбиркорларни қайта-қайта сўровга жалб қилиш ҳолатларини камайтиради.
Иккинчидан, 2030 йилга қадар тадбиркорларнинг статистик ҳисобот юки 20 фоизга қисқартирилади. 2027 йил 1 июнгача (дастлабки) ва 1 сентябргача (якуний) эълон қилинадиган натижалар эса ҳудуднинг реал эҳтиёжига мос инфратузилма ва бизнесни қўллаб-қувватлаш қарорларини қабул қилиш учун асос бўлади