Сўнгги кунларда тиббиёт олийгоҳларига ўқишга киришда табақалаштирилган тўлов-контракт (супер-контракт) тизимини бекор қилиш масаласи кун тартибига чиқди. Дастлабки лойиҳада оддий контракт миқдорини ошириш кўзда тутилган бўлса-да, жамоатчилик эътирозидан сўнг бу банд олиб ташланди. Бироқ, масаланинг моҳияти фақат рақамларда эмас. Биз «супер-контракт»ни бекор қилиш орқали тизимдаги энг катта иллат — коррупцияга эшикни қайта очиб бермаяпмизми?
Тарих сабоқлари: «Ставка»лар даврини унутиш мумкинми?
Бундан бир неча йил аввал тиббиёт йўналишига кириш учун «ўйин қоидалари» қандай бўлганини ҳамма яхши эслайди. Квота чекланган, талаб эса юқори бўлган шароитда, ўқишга кириш нархи: «ставка»лар пайдо бўлган эди. «Супер-контракт» тизими айнан шу ноқонуний пул айланмасини давлат бюджетига йўналтириш ва жараённи легаллаштириш учун жорий этилганди.
Эндиликда бу тизимни бекор қилиш таклиф этилмоқда. Савол туғилади: Квотадан ташқари ўқишни истаган минглаб абитуриентларнинг талаби энди қандай қондирилади? Агар давлат легал йўлни ёпса, одамлар яна «эски танишлар» ва «танка»лар хизматига мурожаат қилмайдими? Коррупциянинг қайта ривожланиши учун бундан қулайроқ шароит яратиш қийин.
Жаҳон тажрибаси: Кириш эмас, битириш муҳим
Дунёнинг энг нуфузли университетларида (масалан, Европа ёки АҚШ тизимида) ўқишга кириш кўп ҳолларда молиявий имкониятга боғлиқ бўлиши мумкин, лекин диплом олиш фақат билимга боғлиқ. Бизда эса асосий куч ўқишга киришга қаратилган.
«Супер-контракт тўлаб кирса ҳам, агар талаба талабга жавоб бермаса, тизим уни ҳайдаб юбориши керак». Афсуски, бизда «пулини тўладими, демак битириши шарт» деган норасмий қараш мавжуд. Агар биз диплом бериш сифатини қаттиқ назоратга олсак, кимнинг қандай сумма эвазига киргани иккинчи даражали масалага айланар эди.
Хусусий ОТМлар лоббиси
Бу ислоҳот ортида хусусий университетларнинг қизиқишлари борлиги ҳақидаги тахминлар ҳам асоссиз эмас. Давлат ОТМларида «супер-контракт»нинг йўқлиги тиббиёт соҳасида таълим бераётган хусусий муассасалар учун мижозлар оқимининг кескин кўпайишини англатади. Давлат сектори ўзини-ўзи молиялаштиришдан воз кечаётган бир пайтда, хусусий сектор бу бўшлиқни катта мамнуният билан тўлдиради.
Танқидий хулосалар
Ушбу лойиҳани қабул қилишдан аввал қуйидаги саволларга очиқ жавоб берилиши шарт:
Коррупцияга қарши қандай «тўғон» қўйилади? Легал йўл ёпилса, ноқонуний йўллар фаоллашиши табиий.
Тиббиёт ОТМларининг молиявий мустақиллиги нима бўлади? «Супер-контракт»дан тушадиган маблағлар университет инфратузилмасини яхшилашга хизмат қилаётган эди.
Сифат назорати қачон биринчи планга чиқади? Гап кимнинг қанча тўлашида эмас, балки эртага жамият кимнинг қўлига ўз соғлиғини топширишида.
«Супер-контракт»ни шунчаки бекор қилиш муаммони ечиш эмас, балки унинг шаклини ўзгартиришдир. Бизга популистик қарорлар эмас, балки коррупцияни илдизи билан йўқотадиган ва таълим сифатини кафолатлайдиган шаффоф тизим керак.
УЗ
